تهران برای خیلیها یادآور شلوغی کلافهکننده است و دود و ترافیک؛ اما برای یک نفر خود زندگی بود، و او کسی نبود جز محمدعلی سپانلو.
به گزارش اطلاعات آنلاین، سپانلو درباره عشقش به این شهر با همان صراحت خاص خودش میگفت: «من پنج نسلم تهرانی بودهاست. زمانی تهران در اذهان منفور شده بود و بعضی میگفتند در تهران اجحاف و دروغ وجود دارد؛ انگار که شهر خودشان سمبل صداقت بودهاست. من پاسخ میدادم که صداقت و بیصداقتی در همهٔ شهرها هست، اما در تهران برای شما امنیت وجود دارد؛ چون در هیچ شهری نمیتوانید به اهالی آن بد بگویید، اما در مورد تهران هرچه که بگویید، کسی کاری با شما ندارد.»
محمدعلی در روز چهارشنبه ۲۹ آبان ۱۳۱۹ در خیابان ری تهران به دنیا آمد. پدرش کارمند بانک ملی بود و همینجا بود که جرقههای عشق به ادبیات در جان پسرک جوانه زد؛ با داستانها و شعرهایی که پدر از شاهنامه، سعدی و نظامی برایش میخواند. اما دوران نوجوانیاش قصه دیگری داشت. در مهر ۱۳۳۲ – همان سال پرآشوب کودتا – پا به دبیرستان فرانسویایرانی «رازی» در خیابان فرهنگ گذاشت. فضایی سختگیرانه با تنبیههای بدنی مرسوم که البته برای سپانلوِ کتابخوان، دنیای تازهای ساخت. خودش ماجرای عجیب کتابخوان شدن و روزگار نوجوانیاش را چنین روایت کرده است:
«چون ظهرها ما برنمیگشتیم به خانه و ناهار را در مدرسه بودیم… من روزی ۱۷ قران پول میگرفتم که دوتا یک ریال آن پول اتوبوس بود، ۱۵ ریال هم برای ناهار چون یک پرس چلوکباب ۱۵ ریال بود. البته میشد یک ساندویچ خورد ۵ ریال و بقیه را داشت. با وجود این من در یک شهوت کتاب خواندن افتاده بودم به طوری که پیاده میرفتم مدرسه و ۲ ریال میدادم چندتا سیبزمینی پخته میخریدم برای ناهار و در فاصله ظهر میرفتم جلوی مسجد شاه و آنجا کتابهای دستدومی بود و آن ۱۵ ریال را کتاب میخریدم و آن کتاب را هم در همان روز میخواندم…»
کار به جایی رسید که کتب اجارهای کتابفروشیها هم تسکین این اشتیاق نبودند. خاطره خواندن کتاب «دراکولا» و ترس عجیبی که تا سالها همراهش بود، گویای همین اشتیاق سیریناپذیر است؛ کتابی که آن را هنگام راه رفتن در خیابان لالهزار و در رفتوآمدهای پدر به دفتر وکالت، یکنفس میخواند و همزمان با دیدن سینما رکس و فیلمهای ماجرایی، تنش به رعشه میافتاد.
سپانلو در درسهای ریاضی و هندسه دستاندازهای زیادی داشت و همواره نمرههای خراب این دروس را با تاریخ و انشا جبران میکرد. انشاهای بیستصفحهای او برای معلم ادبیات، آقای پورشانی، از همان زمان نوید تولد یک نویسنده را میداد.
در سال ۱۳۳۵ و در جریان مسابقات نخبگان مدارس کشور، به اصرار همان معلم ادبیات راهی مسابقه شد و در کمال تعجبِ مدیر سختگیر مدرسه (که او را از بچههای اعیان و نورچشمی نمیدانست)، رتبه اول ادبیات کشور را کسب کرد.
مسیر زندگی سپانلو تنها به شعر و ترجمه آثار بزرگانی چون کامو و سارتر ختم نشد. او مرد میدانهای سخت بود؛ از حضور در گروه ادبی «طرفه» در کنار چهرههایی چون بهرام بیضایی و نادر ابراهیمی گرفته، تا تجربههای ناب بازیگری در سینما. او در فیلمهایی چون آرامش در حضور دیگران (ساخته ناصر تقوایی) و رخساره جلوی دوربین رفت. ماجرای پیوستنش به فیلم تقوایی خودش داستانی شنیدنی است: تقوایی به او گفته بود پولی ندارد و همه افتخاری بازی میکنند و فیلمنامه را هم غلامحسین ساعدی نوشته است!
این شاعرِ تهرانشناس که سالها با سرطان ریه جنگید، سرانجام در شامگاه دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۴ در ۷۴ سالگی در بیمارستان سجاد تهران چشم از جهان فربست و در قطعه نامآوران بهشت زهرا آرام گرفت