به مناسبت سالروز تولد آهنگساز «ای ایران ایران»؛ محمد سریر؛ آهنگسازی با لطافت موسیقی و وقار دیپلماتیک
تهران- ایرنا- محمد سریر از آهنگسازان و مدیران فرهنگی است که نقش قابل توجهی در ارتقای موسیقی علمی، ارکسترال و پاپ فاخر در دهههای اخیر داشته و او از آن دسته آهنگسازانی است که اثرشان بیشتر با ماندگاری، صمیمیت و وقار شناخته میشود.
به گزارش خبرنگار موسیقی ایرنا، محمد سریر از آهنگسازان، رهبران ارکستر و نوازندگان برجسته موسیقی ایران است که فعالیتهای او تلفیقی کمنظیر از هنر موسیقی، تحصیلات آکادمیک در علوم انسانی، دیپلماسی فرهنگی و مدیریت صنفی را به نمایش میگذارد. او به عنوان آهنگساز، مدرس، نوازنده و مدیر فرهنگی، نقش قابل توجهی در ارتقای موسیقی علمی، ارکسترال و پاپ فاخر در دهههای اخیر داشته است.
سریر متولد دهم مردادماه ۱۳۲۳ در تهران است که بخش مهمی از تشخص هنری سریر به پیشینه آموزشی چندبُعدی او بازمیگردد؛ او موسیقی را از نوجوانی آغاز کرد. ساز تخصصی اول او ویولن بود که آن را نزد حشمت سنجری رهبر فقید ارکستر سمفونیک تهران آموخت. سریر علاوه بر ویولن، بر سازهای پیانو، آکاردئون و سهتار نیز تسلط دارد و از استادانی همچون امانوئل ملکاصلانیان و توماس کریستین داوید بهره برده است.
سریر سال ۱۳۴۳ از هنرستان عالی موسیقی فارغالتحصیل شد و سال ۱۳۵۱ در دوره کارشناسی رشته موسیقی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران پذیرفته شد و سال ۱۳۵۴ از آن دانشگاه فارغالتحصیل شد. او همچنین کارشناسی و کارشناسی ارشد آهنگسازی را از آکادمی موسیقی و هنرهای زیبای وین اتریش به ترتیب در سالهای ۱۳۵۷ و ۱۳۶۴ دریافت کرد. سریر علاوه بر موسیقی، در رشته اقتصاد نیز تحصیل کرده و دارای مدرک تحصیلی کارشناسی اقتصاد و کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشگاه تهران و دکتری اقتصاد از دانشگاه وین است؛ امری که به او دیدگاهی سیستماتیک در مدیریت و برنامهریزی فرهنگی بخشیده است.
وی سال ۱۳۴۴ به عنوان آهنگساز و عضو ارکستر بزرگ رادیو پذیرفته شد. سپس تدریس مربیان هنری وزارت آموزش و پرورش را در انستیتو مربیان هنری برعهده گرفت. تهیهکننده و مشاور هنری در سازمان رادیو و تلویزیون (۱۳۵۰ تا ۱۳۵۱)، آهنگساز و مشاور مدیر مرکز موسیقی صدا و سیما (۱۳۵۶ تا ۱۳۷۱)، تدریس در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی (۱۳۷۳ تا ۱۳۷۴)، مدرس در دانشکده صدا و سیما، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی در رشته موسیقی، رئیس و عضو شورای مرکزی کانون آهنگسازان سینمای ایران، رئیس و عضو هیات رئیسه شورای عالی داوری خانه سینما، عضو کمیسیون ملی یونسکو در ایران، عضو هیات رئیسه آکادمی داوری خانه سینما، عضو شورای عالی موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، عضو هیات مدیره و سخنگوی خانه موسیقی ایران، رئیس خانه موسیقی از سوابق سریر است.
همچنین سریر سال ۱۳۵۲ به استخدام دفتر سیاسی وزارت امور خارجه ایران درآمد و سال ۱۳۸۲ بازنشسته شد. نمایندگی در سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) و آژانس بینالمللی انرژی، سرپرستی امور کنسولی سفارت ایران در وین در سالهای ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۸، سرپرستی امور کشورهای خاور دور وزارت امور خارجه در سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۳، عضویت و سرپرستی گروه مطالعات انرژی و اقتصاد بینالملل در سالهای ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۸ و رایزنی علمی و فرهنگی ایران در دفتر اروپایی سازمان ملل متحد در ژنو در سالهای ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۱ از جمله سمتهای او در وزارت امور خارجه بودهاند. همچنین سریر کتاب «اوپک و دیدگاههای آینده» را تألیف کرده است.
ویژگی آثار موسیقایی محمد سریر
سریر در طول فعالیت حرفهای خود، آثار متعددی در حوزههای مختلف موسیقی؛ توصیفی، فیلم و پاپ ساخته است که آهنگسازی هفت آلبوم موسیقی و تصنیف بیش از یکصد اثر آوازی و موسیقی متن فیلم و سریالهای تلویزیونی همچون «رویای رنگین» با صدای بیژن بیژنی، «شادی تو» (بیکلام) تکنوازی پیانوی سامان احتشامی، «رویای دیگر» برای پیانو و ارکستر با تکنوازی آندره آرزومانیان، موسیقی فیلم سینمایی «ازدواج به سبک ایرانی» به کارگردانی حسن فتحی، آلبوم صوتی و تصویری و کتاب پوئم سمفونیک «آب» با اجرای ارکستر ناسیونال اوکراین به رهبری ولادیمیر سیرنکو از جمله آنهاست.
وی از آهنگسازانی است که آثارش معمولاً دارای زبان موسیقایی لطیف، ملودیک و قابل ارتباط با مخاطب عام هستند. سبک آهنگسازی او تلفیقی هنرمندانه از ملودیهای اصیل ایرانی با هارمونی و ارکستراسیون غربی (کلاسیک و پاپ کلاسیک) است. آثار سریر اغلب برای ارکسترهای بزرگ، ارکستر سمفونیک و ارکستر سازهای ملی تنظیم شدهاند.
آثار سریر را میتوان در چارچوب موسیقی ایرانی معاصر، با تکیه بر ملودیپردازی سنجیده، بیان عاطفی کنترل شده و توجه به قابلیت شنیده شدن جمعی بررسی کرد. او از آن دسته آهنگسازانی است که اثرشان بیشتر با ماندگاری، صمیمیت و وقار شناخته میشود تا نمایشگری یا پیچیدگی افراطی. یکی از مهمترین ویژگیهای آثار سریر، ملودیپردازی روشن و خوشخوان است. در بسیاری از آثار او، خط ملودی به گونهای طراحی شده که به راحتی در ذهن میماند، برای خواننده جذاب است و امکان همخوانی و تکرار جمعی دارد.
این سادگی به معنای سطحی بودن نیست بلکه نشان میدهد سریر به جای پیچیده کردن بیدلیل موسیقی، بر اثرگذاری مستقیم تکیه میکند. در نتیجه، آثار او غالبا با مخاطب عام ارتباط برقرار میکنند، بدون اینکه از شأن هنریشان کاسته شود.
پیوند شعر و موسیقی از دیگر ویژگیهای آثار سریر است، در آثار آوازی او، رابطه شعر و موسیقی بسیار مهم است. او معمولا موسیقی را طوری میسازد که وزن و معنای شعر را برجسته کند، از تحمیل ریتم یا ملودی نامتناسب بر کلام پرهیز شود و خواننده بتواند مفهوم شعر را روشن و طبیعی منتقل کند.
همچنین سریر از آهنگسازانی است که توانسته حس ایرانی را با زبانی نسبتاً امروزی و ارکسترال بیان کند. در آثار او، نشانههای موسیقی ایرانی وجود دارد اما این نشانهها معمولا به شکل مستقیم و تصنعی به کار نمیروند بلکه در قالبی نرم و یکدست در بافت اثر حل میشوند. این ویژگی باعث میشود آثارش برای مخاطب ایرانی آشنا باشند اما در عین حال از نظر تنظیم و پرداخت، رنگی معاصر داشته باشند. سریر آهنگسازی است که میان هنر جدی و مخاطبپذیری توازن برقرار کرده و به همین دلیل آثارش هم در سطح هنری قابل توجه هستند و هم در حافظه عمومی جایگاه محکمی دارند.
همکاری با محمد نوری
یکی از مهمترین بخشهای کارنامه محمد سریر، همکاری او با زندهیاد محمد نوری است. این همکاری منجر به خلق آلبومهای ماندگاری همچون «دلاویزترین»، «جلوههای ماندگار»، «جاودانه با عشق»، «چراغی در افق» شد. بخشی از جذابیت آثار سریر از حس خاطرهانگیز آنهاست. بسیاری از قطعات او با حافظه عاطفی چند نسل از مخاطبان پیوند خوردهاند، به خصوص آثاری که با صدای زندهیاد نوری اجرا شدهاند. این پیوند، موسیقی سریر را از سطح یک اثر شنیداری فراتر میبرد و به بخشی از خاطره جمعی تبدیل میکند.
ویژگی پیوند شعر و موسیقی در آثار سریر، در همکاریهای او با محمد نوری، کاملا دیده میشود. موسیقی در این آثار خدمت بیان شعر قرار میگیرد و نتیجه، قطعاتی است که هم از نظر ادبی و هم از نظر موسیقایی شنیدنی هستند.
بسیاری از آثار سریر، به ویژه آثار مشهور او در همکاری با زندهیاد نوری، قابلیت اجرا و بازخوانی جمعی دارند. به همین دلیل بعضی از قطعاتش در حافظه عمومی مردم جای گرفتهاند. این قابلیت از ملودی ساده و به یادماندنی، ساختار روشن و حالوهوای عاطفی قابلفهم برای طیف گستردهای از شنوندگان برمیآیند.
یکی از شاخصترین قطعات ساخته شده توسط سریر، تصنیف ملی و حماسی «ای ایران ایران» با شعر تورج نگهبان و صدای گرم و ماندگار محمد نوری است. این قطعه از آلبوم «دلاویزترین» از آثار شاخص و به یادماندنی سریر است که دهه ۶۰ ساخته شد و در حافظه جمعی مردم ایران جایگاه ویژهای دارد. «ای ایران ایران» نمونهای عالی از موسیقی ملی پرکشش و در عین حال واجد ارزشهای فنی ارکسترال است.
سریر در این قطعه نه به دنبال حماسهسازی بلکه در پی ساختن لحنی تأملبرانگیز است، لحن موسیقایی سریر در «ای ایران ایران»، لطیف، آرام و باوقار است. این اثر کمتر به سمت هیجانسازی تند یا شعارپردازی میرود و بیشتر بر احساس درونی، تأمل و صمیمیت استوار است.
قطعه «ای ایران ایران» از فرمهای کلاسیک غربی یا دستگاههای سنتی ایرانی فاصله نمیگیرد اما در عین حال خود را درگیر پیچیدگی نمیکند. آنچه برجسته است، قابلیت همخوانی و ماندگاری ملودی در ذهن مخاطب است؛ ویژگی که در کمتر سرود ملی میهنی به خوبی این اثر دیده میشود. برای شنیدن این قطعه اینجا مراجعه کنید.
هنرمندان موسیقی ایران همواره از محمد سریر به عنوان شخصیتی معتدل، دانشگاهی و دلسوز برای نسل جوان یاد میکنند. آیین تجلیل سریر ششم تیرماه ۱۴۰۲، با عنوان «شب آهنگساز» در خانه هنرمندان ایران برگزار شد. در این مراسم استادانی همچون فرهاد فخرالدینی، کامبیز روشنروان و میلاد کیایی سخنرانی کرده و بر نقش بیبدیل او در آموزش موسیقی، توسعه ساختار صنفی موسیقی کشور و خلق ملودیهای ماندگار تاکید کردند.
سریر الگویی برجسته از «هنرمندِ مدیر» در تاریخ معاصر ایران است. آثار او مرز میان موسیقی پاپ و کلاسیک را با تکیه بر هویت ایرانی و تکنیک بینالمللی پیوند زده و خدمات صنفی او مسیر فعالیت را برای نسلهای بعدی موسیقیدانان هموارتر ساخته است.
متاسفانه محمد سریر این روزها درگیر بیماری آلزایمر است اما ملودی و نوای قطعه «ای ایران ایران» را به خاطر دارد و این ملودی را با ساز پیانو مینوازد. سال گذشته محمد مناجاتی تهیهکننده موسیقی ویدئویی از محمد سریر در حال اجرای قطعه «ای ایران ایران» با ساز پیانو را منتشر کرد و نوشت: «وقتی استاد سریر جز ایران چیزی را به خاطر نیاورد؛ هم گریستم و هم به ایرانی بودنم افتخار کردم! دکتر محمد سریر خالق جاودانههای موسیقی ملی. عمری زجان برای معرفی فرهنگ و هنر ایران کوشید. مشاهیر فرهنگیمان را بشناسیم و تا هستند قدر نهیم.» برای دیدن این ویدئو اینجا مراجعه کنید.
