تربتحیدریه – ایرنا – فعالیت تنها کارگاه تولید تخم نوغان منطقه شرق کشور به مرکزیت تربتحیدریه بعد از ۱۲ سال بلاتکلیفی و تعطیلی روز شنبه طی مراسمی با حضور مسوولان استانی و شهرستانی دوباره آغاز شد.
به گزارش ایرنا، معاون سازمان و مدیر جهاد کشاورزی تربتحیدریه در این مراسم گفت: با توجه به قدمت ۹۰ ساله کارگاه مزبور و از آنجا که در کشور تنها ۲ مرکز تولید تخمنوغان وجود دارد، لازم بود در کنار مرکز تولید تخمنوغان گیلان، دومین مرکز تولید تخمنوغان کشور نیز راهاندازی شود.
علیرضا قادری با بیان اینکه اکنون بعد از سه ماه فعالیت زیربنایی، پنج هزار جعبه تخم نوغان تولید شد، افزود: با توجه به میزان اشتغالزایی و استفاده از ظرفیتهای بومی منطقه، بنا داریم میزان تولید آن را به ۴۰ هزار جعبه برسانیم.
وی ادامه داد: برای این میزان تولید هزار و ۶۶۰ نفر روز اشتغال ایجاد و از مهمتر اینکه با راهاندازی این کارگاه زنجیره تولید ابریشم در این خطه کامل شد.
به گفته وی، تخمهای تولید شده در محیطی سالم فریز و تا فروردین سال آینده برای توزیع نگهداری میشود.
توزیع بیش از ۶ هزار جعبه تخم نوغان بین بهرهبرداران
رییس اداره توسعه نوغانداری خراسان رضوی نیز گفت: امسال ۶ هزار و ۶۰ جعبه تخم نوغان بین بهرهبرداران توزیع و در نهایت ۲۳۷ تن پیلهتر توسط نوغانداران این استان تولید شد که سهم تربتحیدریه از این میزان توزیع هزار و ۱۸۰ جعبه تخم نوغان و تولید بیش از ۴۶ تن پیلهتر است.
علیرضا مهرابی شمار خانوار مشغول به کار در زمینه نوغان و ابریشم در تربتحیدریه را ۷۶۹ خانوار عنوان و اظهار کرد: اگر در هر خانوار دستکم ۲ نفر در این پیشه فعال باشند، حداقل هزار و ۵۰۰ نفر در این حرفه مشغول فعالیت هستند.
به گفته وی، به ازای هر جعبه تخمنوغان ۲۵ میلیون ریال هزینه شده است.
وی درباره فرآیند احیای کارگاه تولید تخم نوغان در تربتحیدریه گفت: ابتدا باید نوغان داران پیشرو که پیله مولد پرورش میدهند، شناسایی شوند.
رییس اداره توسعه نوغانداری خراسان رضوی ادامه داد: در طول ۱۲ سال تعطیلی برخی از نوغانداران فوت کرده اند، از شغل خود خارج شدهاند یا دیگر قادر به کار نیستند و به همین دلیل آمار دقیقی در دسترس نیست.
مهرابی در توضیح ویژگیهای نوغانداران پیشرو افزود: این افراد از دانش و تجربه کاری بالایی برخوردارند و معمولاً پیلههای تولیدی کرمهای ابریشم والد، میزان تولید کمتری دارد و باید با قیمت بالاتری خریداری شود.
به گفته وی، پس باید با این افراد قرارداد بسته شود تا متعهد شوند پیلهتر سالم – که شفیره داخل آن از بین نرفته – را به کارگاه تولید تخم نوغان تحویل دهند؛ سپس شرایط تبدیل پیله به پروانه فراهم میشود و از جفتگیری پروانههای والد، تخمهای نسل F۱ تولید و برای پرورش در فصل آینده آماده تحویل به نوغانداران خواهد شد.
نگاهی به پیشینه نوغانداری در تربتحیدریه
حدود یک هزار و ۲۰۰ کارگاه ابریشمکشی تا سه دهه قبل در بایگ تربتحیدریه فعال بود که ۷۵ درصد نخ ابریشم ایران را تولید میکرد و اکنون تنها نزدیک به ۴۰۰ واحد – که اغلب فعالیت کمی دارند – باقی ماندهاند که البته ضربان قلب آنها نیز به شماره افتاده است.
فعالیت پیلهوران عمدتاً از ۲۰ فروردین آغاز و حدود سه ماه ادامه دارد و بسیاری از آنان در باقی سال به شغلهای کاذب روی میآورند تا بتوانند معیشت و زندگی خود و خانوادههایشان را تامین کنند و یا تلاش میکنند با کمک واسطهها خود را با پیلههای وارداتی مشغول نگه دارند.
شهر «بایگ» در ۲۰ کیلومتری شمالغربی تربتحیدریه قرار دارد و بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، سه هزار و ۵۴۵ نفر جمعیت دارد. این منطقه در سال ۱۳۸۰ حدود ۷۰ درصد ابریشم کشور را تأمین میکرد، علاوه بر نوغانداری، بخشی از مردم این منطقه از طریق کشاورزی (بادام، زعفران، گندم) امرار معاش میکنند.
روستای «بسک» در بایگ با سه هزار و ۴۰۰ نفر جمعیت، حرفه ابریشمکشی را به عنوان شغل آبا و اجدادی حفظ کرده است.
این روستا در مرداد ۱۳۹۷ به عنوان تنها روستای ملی صنایع دستی خراسان رضوی در رشته ابریشمکشی ثبت ملی شد که در مرداد همان سال با حضور جمعی از مسوولان کشوری و محلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از سند ثبت ملی روستای بسک به عنوان تنها روستای ملی صنایع دستی خراسان رضوی در رشته ابریشمکشی رونمایی شد.
همچنین شهر بایگ در مرداد ۱۳۹۸ به عنوان نخستین «شهر ملی ابریشمکشی» ایران انتخاب شد.
مرکز شهرستان ۲۲۵ هزار نفری تربتحیدریه در ۱۵۰ کیلومتری جنوب مشهد قرار دارد.
