بیژن ترقی، سراینده «نام جاوید وطن»

بیژن ترقی سراینده ترانه‌های ماندگاری چون «آتش کاروان» و برگ خزان ۱۲ اسفند ۱۳۰۸متولد شد و از ترانه سرایان نامی معاصر ایران بود که توانست با خلق آثار ماندگار، در دنیای ترانه‌پردازی سنتی در ردیف نوآوران قرار گیرد. او در خانواده‌ای اهل کتاب زاده شد. پدربِزرگش حاج باقر کتابفروش از اولین ناشران زمان ناصرالدین شاه بود که در کتاب و نسخه شناسی فردی خبره بود، پدرش محمد علی ترقی نیز به راه پدر رفت و از جمله ناشران شناخته شده زمان خود بود که انتشارات خیام را بنا گذاشت که در زمان خود آثار فراوانی در حوزه فرهنگ و هنر را به بازار کتاب ایران عرضه کرد. بیژن در چنین فضای فرهنگی رشد یافت و در سال ۱۳۱۸ درس و تحصیل را در مدرسه اقدسیه آغاز کرد. از آنجا که خانه آنها محل رفت و آمد شاعران بنامی چون گلچین معانی، امیری فیروزکوهی و استاد شهریار بود، از سال ۱۳۲۰، وی هم به شعر و شاعری علاقه پیدا کرد. در سال ۱۳۲۴ استاد امیری فیروزکوهی وی را تشویق می‌کند که مطالعه نسخه خطی دیوان صائب‌تبریزی را آغاز کند. او در سال ۱۳۲۵ سرودن شعر در قالب‌غزل و مثنوی را آغاز کرد.
در سال ۱۳۳۱، پس از چند سال مطالعه، برای نخستین بار پا جای پای پدر گذاشت و دیوان کامل صائب تبریِزی با مقدمه استاد امیری فیروزکوهی را انتشار داد. کمابیش از همان آغاز کار شاعری، گرایش به سبک هندی پیدا کرد و پس از صائب، به سراغ کلیم کاشانی رفت و سه سال بعد دیوان او را منتشر کرد. وی از سال‌های میانی دهه ۳۰ با جمعی از اهل موسیقی، از جمله مرحومان علی تجویدی، غلامحسین بنان، روح الله خالقی و پرویز یاحقی آشنا می‌شود و همین آشنایی اسبابی را فراهم می‌آورد تا وی برای آهنگ‌های این بزرگان ترانه بسراید. بیژن در سال ۱۳۳۷ به درخواست علی تجویدی، در ساخت و پرداخت آتش کاروان با او همکاری کرد.
ترقی در سال‌های بعد نیز سرودن شعر و ترانه را همپای کار چاپ و نشر ادامه داده و کتاب‌های قدیمی چندی را چاپ- یا بازچاپ- کرد. از جمله دیوان مجمر اصفهانی، فرهنگ مترادفات زبان فارسی تألیف محمد پادشاه، و دیوان حزین لاهیجی. ترقی در سال ۱۳۵۰ نخستین مجموعه اشعار خود را با عنوان «سرود برگریزان» منتشر کرد و در همین سال‌ها پژوهش خود روی دیوان حزین لاهیجی را به بازار کتاب عرضه کرد.
بعدها وی مجموعه‌ای از شعرهای در برنامه‌ی «گل‌ها» را شامل مثنوی‌ها، رباعی‌ها، طنزها، اخوانیات، شعرهای نو و غزلیات و ترانه‌هایش را در کتاب «آتش کاروان»، منتشر کرد.ترقی خود می‌گفت که به صورت رسمی از سال ۱۳۳۵ به کار ترانه‌سرایی برای رادیو اشتغال داشت و تا پایان زندگی، نزدیک به سیصد متن ترانه بر روی آهنگ‌های نام‌آوران موسیقی از روح‌الله خالقی تا پرویز یاحقی نهاد که بیشتر آن‌ها از برنامه گل‌ها پخش شده است. ترانه‌هایی چون آتش کاروان، برگ خزان، تا بهار دلنشین، گل اومد بهار اومد و… از جمله کارهای درخشان وی در این دوره به شمار می‌رود.  بیژن ترقی در سال ۱۳۷۵ از کار نشر کنار کشید و انتشارات خیام را تعطیل کرد. ترقی همزمان با آغاز به کارارکستر ملی روی آهنگی ازعلی تجویدی ترانه‌ای سرود که محمد رضا شجریان آن را با رهبری فرهاد فخرالدینی خواند. ترقی در سال‌های پایانی عمرخود یکی ازترانه‌های ماندگارش را سرود تا نشان دهد که دود همچنان از کنده بلند می‌شود، این اثرهمین سرود «نام جاوید وطن» یا ایران جوان نام دارد که برای اولین با رهبری پیمان سلطانی بر روی آهنگی از مسیولومر، نخستین سرود ملی ایران، اجرا شد و بعدها نیز خوانندگان دیگری چون شهرام ناظری و سالار عقیلی به اجرای آن پرداختند.

 

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *