دکتر شریعتی از کجا مقصر شد؟ / موسی غنی‌نژاد به دنبال چیست؟

InShot_۲۰۲۶۰۷۲۸_۲۳۰۹۴۰۴۲۰

موسی غنی‌نژاد، دکتر شریعتی را به «شیادی» متهم کرده و سیاسی‌کردن اسلام را خیانت او دانسته است؛ ادعایی که پیش از هر چیز با تاریخ اسلام و نص صریح قرآن در تعارض قرار می‌گیرد.

به گزارش تابناک، موسی غنی‌نژاد در گفت‌وگویی با بیژن عبدالکریمی، به نقد اندیشه‌های علی شریعتی پرداخت و مدعی شد شریعتی با سیاسی‌ کردن دین، تشیع را دولتی و اسلام را به ابزار مبارزه سیاسی تبدیل کرده است.

او حتی با اشاره به ارجاع شریعتی به شخصیتی با نام «شاندل»، از تعبیر «شیادی فکری» استفاده کرد و اندیشه شریعتی را برای جامعه مضر دانست.

وقتی نقد از مرز بررسی علمی عبور می‌کند و به انکار وجه سیاسی اسلام و برچسب‌زنی به یکی از اثرگذارترین چهره‌های فکری معاصر می‌رسد، باید پرسید مبنای چنین داوری‌ای چیست؟

نخستین اشکال به این ادعا بازمی‌گردد که گویا اسلام اساسا هیچ نسبتی با سیاست ندارد و شریعتی این نسبت را به دین تحمیل کرده است. کافی است به آیات ۵۸ و ۵۹ سوره نساء رجوع کنیم؛ آیاتی که از بازگرداندن امانت‌ها به صاحبانشان، داوری عادلانه میان مردم و اطاعت از خدا، پیامبر و اولی‌الامر سخن می‌گویند.

اینها صرفا توصیه‌هایی درباره خلوت فردی و مناسک شخصی نیستند؛ با عدالت اجتماعی، مسئولیت عمومی، داوری و نظم سیاسی جامعه ارتباط مستقیم دارند.

نمی‌توان با یک حکم کلی، وجه اجتماعی و سیاسی دین را انکار کرد. اگر اسلام هیچ نسبتی با سیاست ندارد، این همه دستور قرآنی درباره عدالت در داوری، امانت عمومی و اولی‌الامر را چگونه باید فهمید؟

اشکال مهم‌تر، نسبت‌ دادن آغاز اسلام سیاسی به شریعتی است؛ گویی پیش از او هیچ بحثی درباره حکومت، عدالت، قدرت و مسئولیت سیاسی در سنت اسلامی وجود نداشته است.

نسبت دین و حکومت، قرن‌ها پیش از تولد شریعتی در تاریخ اسلام مطرح بوده است؛ از حکومت پیامبر اسلام(ص) در مدینه و سیره حکومتی امام علی(ع) تا مباحث فقهی و سیاسی دوران مشروطه و آثار میرزای نائینی.  نظریه حکومت اسلامی امام خمینی(ره) نیز بر مبانی فقهی و تاریخی مستقلی استوار بود و نمی‌توان آن را صرفا محصول اندیشه شریعتی معرفی کرد.

شریعتی البته در شکل‌ دادن به زبان سیاسی و انقلابی نسل خود اثرگذار بود، اما اثرگذاری یک متفکر با مخترع‌ بودن یک اندیشه تفاوت دارد.

افزون بر این، بیژن عبدالکریمی در همان مناظره یادآوری کرد که بخش مهمی از پروژه شریعتی، نقد تشیع صفوی و دین وابسته به قدرت بوده است؛ نکته‌ای که با اتهام دولتی‌ کردن تشیع نیازمند پاسخ و استدلال جدی است.

غنی‌نژاد به‌ جای تفکیک میان «وجه سیاسی اسلام» و «ابزاری‌ کردن دین برای کسب یا حفظ قدرت»، این دو را یکی گرفته است. می‌توان به برداشت‌های شریعتی از تاریخ، جامعه، مارکسیسم یا حتی برخی تفسیرهای دینی او نقد وارد کرد؛ اما نمی‌توان به دلیل سیاسی‌ بودن یک اندیشه، آن را خیانت به اسلام دانست.

 

اتفاقا اگر قرار باشد هر بحثی درباره عدالت، حکومت و مسئولیت اجتماعی از دایره دین بیرون گذاشته شود، بخش مهمی از آموزه‌های قرآنی و تاریخ صدر اسلام نیز باید نادیده گرفته شود.

از سوی دیگر، این سوال بی‌پاسخ می‌ماند که چرا در این جدال، شریعتی به هدف اصلی حمله تبدیل شده است؛ آیا نقد مستقیم مبانی نظری انقلاب و اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) دشوارتر است و به همین دلیل باید شریعتی را به جای آن نشاند؟

برچسب‌هایی مانند «شیاد» جای استدلال را نمی‌گیرند و پاک‌ کردن صورت مسئله و متهم‌ کردن یک متفکر به جرمی که تعریف روشنی از آن ارائه نشده است، منطقی و درست به نظر نمی‌رسد.

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *